In de hal van het Stadsarchief aan de Vijzelgracht is momenteel de tentoonstelling Lege Stoelen in de klas te zien. Een initiatief van Cees Koole, docent geschiedenis van het Spinoza Lyceum, die een aantal jaren geleden bij de verbouwing van de school een doos met documenten vond uit de bezettingstijd. De documenten bleken lijsten te bevatten met de namen van Joodse leerlingen, die door de rector aan de Duitse bezetter werden doorgegeven. Koole besloot uit te zoeken wie die leerlingen waren en wat er met hen gebeurd was. Hij kwam er al snel achter dat er van alle middelbare scholen in de stad zo’n namenlijst bestond.
In augustus 1941 kregen Joodse leerlingen op Amsterdamse scholen te horen dat ze na de vakantie niet meer welkom waren op hun school. In plaats daarvan moesten ze naar haastig opgerichte Joodse scholen, zoals het Joods Lyceum. De aanvankelijk volle klassen van die school werden het jaar daarop steeds leger; leerlingen doken met hun gezinnen onder of werden gedeporteerd naar concentratiekampen. Ongeveer de helft van hen overleefde de oorlog.
Ook in het gebouw van het Gerrit van der Veen College, destijds een HBS voor meisjes, zaten Joodse leerlingen. Ook zij moesten vanaf september 1941 naar het Joods Lyceum. Waarschijnlijk waren alle leerlingen van de meisjes HBS sowieso al vanaf mei 1940 verdeeld over andere Amsterdamse scholen, want in die maand werd het schoolgebouw gevorderd door de Duitse opsporingsdienst, de SD. Voor de 31 Joodse meisjes betekende dat dus dat ze twee keer van school moesten veranderen.
Uit het initiatief van Cees Koole ontstond een samenwerking met het Stadsarchief, waar vijf Amsterdamse scholen aan meewerkten, waaronder het Gerrit. Tijdens de lessen levensbeschouwing werkten leerlingen uit 3VC aan het zichtbaar maken van de levens achter de namen van ‘onze’ Joodse leerlingen. Twee leerlingen uit 3HA hebben de teksten ingesproken van leerlingen die 85 jaar geleden tieners waren, net als zij nu.
Op de foto’s is te zien hoe onze leerling Max in gesprek is met de 98-jarige Maurits van Witsen, voor wie hij de teksten insprak.
Het resultaat is te zien en te beluisteren in de indrukwekkende tentoonstelling Lege Stoelen in de klas, gratis te bezoeken tot 14 juni in het Stadsarchief.
